পুনৰ প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগৰ কবলত নেপাল, মৃত্যু ২৭ জন লোকৰ
যোৱা কেইদিনমানৰ পৰা অবিৰত বৰষুণে নেপালৰ বহু অঞ্চলত বিধ্বংসী ৰূপ ধাৰণ কৰিছে। ২৪ৰ পৰা ২৮ ছেপ্টেম্বৰৰ ভিতৰত বানপানী, ভূমিস্খলন, পানী জমা হোৱা, প্ৰচণ্ড বতাহ আৰু বজ্ৰপাতৰ ফলত কমেও ২৭ জন লোকৰ মৃত্যু হোৱাৰ লগতে ৭ জন আহত হয়। এতিয়াও চাৰিজন লোক নিৰুদ্দেশ হোৱা বুলি জানিব পৰা গৈছে। নেপালৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী কাৰ্যালয়ৰ তথ্য অনুসৰি এই পাঁচ দিনত বতৰ সম্পৰ্কীয় ৫১৩টা ঘটনা সংঘটিত হৈছে।
বতৰ সম্পৰ্কীয় এই পৰিঘটনাসমূহৰ ফলত প্ৰায় ১,০৬৫টা পৰিয়াল ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছে। প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগৰ ফলত ২২৫টা ঘৰ সম্পূৰ্ণৰূপে ক্ষতিগ্ৰস্ত হোৱাৰ লগতে ১৩৭টা ঘৰ আংশিকভাৱে ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছে। তদুপৰি ২৭টা গৰু-ম'হৰ চাল আৰু ১১৪টা গৰু-ম'হও ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছে। বানপানী আৰু ভূমিস্খলনে দেশৰ ১৪৭টা স্থানত ঘাইপথ আৰু ডাঙৰ ডাঙৰ পথৰ ক্ষতিসাধন কৰে। চৰকাৰৰ তথ্য অনুসৰি ইয়াৰে ১২৫টা স্থানত মেৰামতিৰ কাম সম্পূৰ্ণ কৰি পথ মুকলি কৰা হৈছে।
বিদ্যুৎ যোগানতো প্ৰভাৱ পৰিল
পশ্চিম নেপালৰ বেনি-জোমছম, পাল্লা, বাগলুং আৰু নৱালপাৰাশী জিলাতো পৰিস্থিতি ভয়াবহ হৈ পৰিছে। ভূমিস্খলন আৰু পথ ভাঙি যোৱাৰ ফলত কালিগণ্ডাকী কৰিডৰত যাতায়ত ব্যাহত হৈছে। কিছু স্থানত দলংলৈ যোৱা পথসমূহো ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছে। বিষয়াসকলে কয় যে সমগ্ৰ পথৰ নেটৱৰ্ক পুনৰুদ্ধাৰ হ'বলৈ তিনিদিনতকৈ অধিক সময় লাগিব পাৰে।
প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগৰ ফলত নেপালৰ বিদ্যুৎ ব্যৱস্থাতো প্ৰভাৱ পৰিছে। ৰাষ্ট্ৰীয় সংবহন লাইনৰ জৰিয়তে যোগান ধৰা প্ৰায় ১,০১৩ মেগাৱাট বিদ্যুৎ কালিগণ্ডাকী, মাৰ্চয়াংডি আৰু চেটি-মাডি নদী অঞ্চলত বিঘ্নিত হৈছে।
পূৰ্বৰ বানত জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্পতো ব্যাপক ক্ষতি
ইয়াৰ পূৰ্বে ২৬ আগষ্টত ব্যাপক বানপানীয়ে ভোটেকোশী আৰু ত্ৰিশুলি নদী অৱবাহিকাৰ প্ৰায় এক ডজন জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্পৰ ভয়াৱহ ক্ষতিসাধন কৰিছিল। চৰকাৰী পৰিসংখ্যা অনুসৰি সেই বানত ১,৪০০ৰো অধিক লোকৰ মৃত্যু হৈছিল আৰু প্ৰায় ৫,০০০ লোক নিৰুদ্দেশ হৈছিল।
শীতকালত নেপালত বিদ্যুৎ উৎপাদন যথেষ্ট হ্ৰাস পোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে, বিশেষকৈ Run-of-the-River প্ৰকল্পত, য'ত পানীৰ যোগান হ্ৰাস পায়। নেপাল বিদ্যুৎ কৰ্তৃপক্ষৰ তথ্য অনুসৰি জানুৱাৰী মাহৰ পিছত দেশখনৰ বিদ্যুৎ উৎপাদন প্ৰায় ১,২১৮ মেগাৱাট হ'ব বুলি আশা কৰা হৈছে, আনহাতে চাহিদা প্ৰায় ২,২৯৩ মেগাৱাট হ'ব বুলি প্ৰক্ষেপ কৰা হৈছে।
এই অভাৱ পূৰণৰ বাবে নেপালে আগন্তুক খৰালি কালত ভাৰতৰ পৰা প্ৰায় ১,১৫৫ মেগাৱাট শক্তি আমদানি কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰিছে।
১. ভৌগোলিক প্ৰভাৱ আৰু পৰিবহণ ব্যৱস্থা
ঘাইপথসমূহ ব্যাহত
পশ্চিম আৰু মধ্য নেপালৰ বহু গুৰুত্বপূৰ্ণ পথ যেনে—বেনি-জোমছম (Beni-Jomsom), পাল্লা আৰু বাগলুং অঞ্চলক সংযোগ কৰা কালিগণ্ডাকী কৰিডৰ ভূমিস্খলনৰ ফলত সম্পূৰ্ণৰূপে বিচ্ছিন্ন হৈ পৰে।
দলং আৰু আন্তঃগাঁথনি ধ্বংস
নদীসমূহৰ পানীৰ স্তৰ বৃদ্ধি পোৱাৰ ফলত বহু স্থানত মূল পথৰ সৈতে সংযোগ কৰা পকী দলং আৰু কংক্ৰিটৰ ব্যৱস্থাপনা উটুৱাই লৈ গৈছে। ইয়াৰ ফলত উদ্ধাৰকাৰী দলসমূহ দূৰৱৰ্তী গাঁওসমূহত উপস্থিত হ'বলৈ প্ৰত্যাহ্বানৰ মুখামুখি হৈছে।
২. শক্তি খণ্ড আৰু বিদ্যুৎ সংকট
জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্পৰ ক্ষতি
নেপালৰ জলবিদ্যুৎ উৎপাদনৰ মুখ্য উৎস কালিগণ্ডাকী (Kaligandaki), মাৰ্চয়াংডি (Marsyangdi) আৰু চেটি-মাডি (Seti-Madi) নদী অৱবাহিকাত বানপানী আৰু পংকস্খলনৰ (Debris Flow) ফলত মূল পৰিবহন লাইন আৰু টাৱাৰসমূহত ব্যাঘাত জন্মে।
শীতকালৰ শক্তি অভাৱ আৰু ভাৰতৰ পৰা আমদানি
নেপাল বিদ্যুৎ কৰ্তৃপক্ষৰ (NEA) মতে, শীতকালত যেতিয়া নদীৰ পানীৰ প্ৰবাহ কমি যায়, তেতিয়া দেশখনৰ Run-of-the-River প্ৰকল্পসমূহৰ পৰা বিদ্যুৎ উৎপাদন প্ৰায় ১,২১৮ মেগাৱাটলৈ হ্ৰাস পায়। আনহাতে সেই সময়ত মূল চাহিদা ২,২৯৩ মেগাৱাট অতিক্ৰম কৰে।
এই নাটনি পূৰণৰ বাবে নেপালে ক্ৰছ-বৰ্ডাৰ পাৱাৰ ট্ৰেন্সমিশ্বন লাইনৰ (Cross-border Transmission Lines) জৰিয়তে ভাৰতৰ পৰা প্ৰায় ১,১৫৫ মেগাৱাট বিদ্যুৎ আমদানি কৰাৰ সিদ্ধান্ত লৈছে।
৩. কাৰণ আৰু বিশেষজ্ঞসকলৰ সতৰ্কবাণী
জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ প্ৰভাৱ
বিশেষজ্ঞসকলৰ মতে হঠাতে হোৱা এই অতিবৃষ্টি (Cloudburst / Extreme Precipitation) হিমালয় অঞ্চলত বৃদ্ধি পোৱা জলবায়ু অনিশ্চয়তাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।
পাহাৰীয়া অঞ্চলত অসংগঠিত নিৰ্মাণ
অপৰিকল্পিত ৰাস্তা-ঘাট নিৰ্মাণ আৰু পাহাৰ কটাৰ ফলত বৰষুণ হ'লেই ভূমিস্খলন আৰু পানী জমা হোৱা (Inundation) দেখা গৈছে।
চৰকাৰ আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় দুৰ্যোগ ৰেছপন্স টিমসমূহ (NDRRMA) বৰ্তমান আৱদ্ধ হৈ থকা লোকসকলক উদ্ধাৰ কৰাত আৰু সাময়িকভাৱে যোগাযোগ ব্যৱস্থা পুনৰ স্থাপন কৰাত ব্যস্ত আছে।
কাঠমাণ্ডু উপত্যকা আৰু পথ যোগাযোগৰ বিস্তৰ ক্ষতি
কাঠমাণ্ডু সংবিচ্ছিন্ন
ৰাজধানী কাঠমাণ্ডু আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা বাগমতী নদীৰ জলস্তৰ বৃদ্ধি পাই চহৰখনৰ বৃহৎ অংশ প্লাবিত কৰে। কাঠমাণ্ডুলৈ সংযোগ কৰা মুখ্য ঘাইপথসমূহ, যেনে পৃথিৱী ঘাইপথ আৰু বি.পি. ঘাইপথ, ভূমিস্খলনৰ ফলত সম্পূৰ্ণৰূপে স্তব্ধ হৈ পৰে।
উদ্ধাৰ অভিযান
নেপালী সেনা, সশস্ত্ৰ আৰক্ষী আৰু জনসাধাৰণৰ সহযোগত প্ৰায় ৩০,০০০ৰো অধিক সুৰক্ষা কৰ্মী উদ্ধাৰ কাৰ্যত নিয়োজিত হৈ পৰে। আকাশী পথ আৰু স্পীড বোটৰ সহায়তো বহু লোকক সুৰক্ষিত স্থানলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।
জলবিদ্যুৎ খণ্ডৰ নিৰ্মাণ শৈলীৰ নীতিগত প্ৰত্যাহ্বান
স্থলী বনাম ভূ-গৰ্ভস্থ নিৰ্মাণ
ভূমিস্খলন আৰু বোকামাটিৰ প্ৰবাহে নদীৰ পাৰত বা মুক্ত স্থানত নিৰ্মিত পাৱাৰহাউছ (Surface-built Powerhouses) আৰু নদীৰ বেচিনসমূহৰ অধিক ক্ষতিসাধন কৰিছে। ইয়াৰ বিপৰীতে ভূ-গৰ্ভস্থ (Underground) পাৱাৰহাউছ থকা প্ৰকল্পসমূহে এই ধৰণৰ পানী আৰু বোকাৰ বিধ্বংসী ৰূপ তুলনামূলকভাৱে সহ্য কৰিবলৈ সক্ষম হৈছে।
প্ৰকল্পৰ ব্যয় বৃদ্ধিৰ সম্ভাৱনা
বিশেষজ্ঞসকলৰ মতে, ভৱিষ্যতে নতুন জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্পসমূহ জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ প্ৰভাৱৰ সৈতে খাপ খোৱাকৈ অধিক সুৰক্ষিত কৰিবলৈ সুৰংগ আৰু ভূ-গৰ্ভস্থ গাঁথনি নিৰ্মাণ কৰিব লাগিব। ইয়াৰ ফলত প্ৰকল্প নিৰ্মাণৰ ব্যয় প্ৰায় ১০ শতাংশৰ পৰা ১২ শতাংশলৈ বৃদ্ধি পাব পাৰে।
শক্তি সংকট আৰু ক্ৰছ-বৰ্ডাৰ সহযোগিতা
ভাৰতৰ পৰা বিদ্যুৎ সাহায্য
জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্পসমূহৰ ক্ষতিৰ বাবে নেপাল বিদ্যুৎ সংকটৰ মুখামুখি হৈছে। এই জৰুৰী পৰিস্থিতি চম্ভালিবলৈ ভাৰতে ক্ৰছ-বৰ্ডাৰ ট্ৰেন্সমিশ্বন লাইনৰ জৰিয়তে নেপাললৈ বিদ্যুৎ সৰবৰাহ সুনিশ্চিত কৰিবলৈ সন্মতি জনাইছে।
সৌৰ শক্তিৰ বিকল্প দিশ
এই দুৰ্যোগে নেপালৰ কেৱল জলবিদ্যুৎ-ভিত্তিক শক্তি নীতিৰ দুৰ্বলতাৰ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰিছে। ফলত গ্ৰীষ্ম আৰু শীত উভয় ঋতুতে শক্তি ভাৰসাম্য ৰক্ষাৰ বাবে সৌৰ শক্তি (Solar Power) আৰু নতুন বিকল্প শক্তি প্ৰকল্পত অধিক বিনিয়োগৰ বিষয়টো গুৰুত্ব লাভ কৰিছে।
কেনেকৈ এই অভূতপূৰ্ব অতিবৃষ্টি সৃষ্টি হ'ল?
বংগোপসাগৰৰ নিম্নচাপ
বংগোপসাগৰত সৃষ্টি হোৱা এক শক্তিশালী নিম্নচাপ আৰু পশ্চিমীয়া বতাহৰ (Western Disturbance) সংমিশ্ৰণৰ ফলত সমগ্ৰ নেপালত হঠাতে অতিপ্ৰবল বৰষুণ হোৱা বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।
মনছুনৰ পলমকৈ অপসৰণ
নিয়মীয়াকৈ ছেপ্টেম্বৰৰ মধ্যভাগত মনছুন আঁতৰি যায় যদিও, এইবাৰ ছেপ্টেম্বৰৰ শেষলৈকে ইয়াৰ প্ৰভাৱ অব্যাহত থকাৰ ফলত বৰষুণৰ পৰিমাণ আৰু দুৰ্যোগৰ তীব্ৰতা বৃদ্ধি পোৱা বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।
কৃষি খণ্ড আৰু গ্ৰাম্য অৰ্থনীতিৰ ক্ষতি
ধানখেতিৰ ক্ষতি
ছেপ্টেম্বৰ মাহটো নেপালৰ মুখ্য শস্য ধান কটাৰ সময়। এই হঠাৎ বান আৰু বোকা-মাটিয়ে হাজাৰ হাজাৰ হেক্টৰ কৃষিভূমি আৰু পকি থকা ধানখেতিৰ ক্ষতিসাধন কৰে।
পশুধনৰ ক্ষতি
কেৱল ঘৰ-দুৱাৰেই নহয়, শ শ পশুধন—গৰু-ম'হ আৰু ছাগলী—প্লাবিত হৈ বা বোকাৰ তলত পোত গৈ মৃত্যুমুখত পৰে। ইয়াৰ ফলত গ্ৰাম্য খেতিয়কসকল অৰ্থনৈতিকভাৱে জুৰুলা হৈ পৰে।
স্বাস্থ্য খণ্ডত পৰা প্ৰভাৱ
আৱৰ্জনা আৰু সংক্ৰামক ৰোগৰ আশংকা
বানপানী হ্ৰাস পোৱাৰ পিছত কাঠমাণ্ডু আৰু মেধি অঞ্চলত দুষিত পানী আৰু আৱৰ্জনা জমা হৈ পৰাৰ ফলত ডায়েৰিয়া, কলেৰা আৰু ডেংগুৰ দৰে ৰোগৰ আশংকা বৃদ্ধি পোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে।
খোৱাপানীৰ নাটনি
খোৱাপানী সৰবৰাহ কৰা পাইপলাইন আৰু প্ৰকল্পসমূহ ভাঙি যোৱাৰ বাবে হাজাৰ হাজাৰ পৰিয়ালে বিশুদ্ধ খোৱাপানীৰ নাটনিত ভুগিবলগীয়া হৈছে।
পুনৰুদ্ধাৰ আৰু দীৰ্ঘম্যাদী আঁচনি
ৰাষ্ট্ৰীয় দুৰ্যোগ জৰুৰী ঘোষণা
নেপাল চৰকাৰে কেইবাখনো জিলাক দুৰ্যোগপীড়িত অঞ্চল হিচাপে ঘোষণা কৰি পুনৰ্নিৰ্মাণৰ বাবে জৰুৰী পুঁজি আৱণ্টন দিছে বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।
আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সাহায্য
ৰাষ্ট্ৰসংঘ (UN), ৰেড ক্ৰছ আৰু চুবুৰীয়া দেশসমূহে জৰুৰী খাদ্য, চিকিৎসা সামগ্ৰী, তম্বু আৰু খোৱাপানী শোধনাগাৰ সঁজুলি নেপাললৈ প্ৰেৰণ কৰিছে বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।
উপসংহাৰ
নেপালত হোৱা এই প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগে জনজীৱন, পৰিবহণ, কৃষি, জলবিদ্যুৎ, বিদ্যুৎ যোগান আৰু খোৱাপানী ব্যৱস্থাৰ ওপৰত ব্যাপক প্ৰভাৱ পেলাইছে। উদ্ধাৰ আৰু পুনৰুদ্ধাৰৰ লগতে ভৱিষ্যতে জলবায়ু-সহনশীল আন্তঃগাঁথনি, বিকল্প শক্তিৰ উৎস আৰু অধিক সুসংগঠিত দুৰ্যোগ ব্যৱস্থাপনাৰ প্ৰয়োজনীয়তাও এই ঘটনাই স্পষ্ট কৰি তুলিছে।
Leave a Reply